Alkanna
Boraginaceae · 50 tür
Boraginaceae familyasına ait çok yıllık, nadiren tek yıllık otsu bitkilerdir; kökleri genellikle kalın ve iğ biçimli olup kırmızı-mor boya maddesi (alkannin) içerir. Gövde ve yapraklar sert, kaba ya da yumuşak tüylerle kaplıdır; yapraklar alternat dizilişli ve basittir. Çiçekler genellikle mavi, mor ya da sarı renkte olup borulu bir taç yaprak tüpü ve belirgin boğaz pulları taşır; meyve dört kılçıklı merikarpa ayrılan sert küçük fındıkcıklardır. Türkiye, bu cins için küresel çeşitlilik merkezlerinden biri sayılır; ülkenin doğusundan batısına kadar geniş bir yayılış gösterir. Ege, Akdeniz, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde özellikle zengin bir tür çeşitliliğine sahiptir; kuru yamaçlar, step vejetasyonu, kayalık ve taşlık habitatlar ile maki açıklıkları başlıca yaşam ortamlarıdır. Türkiye'de yaklaşık 30'u aşkın tür bulunmakta olup bunların önemli bir kısmı endemiktir; *Alkanna tinctoria* hem Anadolu'da yaygın hem de boyacılık tarihinde önemli bir yer tutan türdür. *Alkanna orientalis*, *A. leucantha*, *A. strigosa* ve *A. pestalozzae* gibi türler ise Türkiye'ye özgü ya da ülkemizde yoğunlaşmış endemik taksonlar arasında gösterilmektedir.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Alkanna amana | Amanos havacivaotu | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Alkanna areolata | — | — | ||
| Alkanna areolata var. areolata | Sipil havacivaotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna areolata var. sublaevis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna attilae | Bey havacivaotu | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna aucheriana | Kan buruyan | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna cappadocica | Peri havacivaotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna confusa | Sarı gıramil | — | ||
| Alkanna cordifolia | Yürekli havaciva | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna dumanii | Paşa havacivaotu | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Alkanna froedinii | Gedik havacivaotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna haussknechtii | Bağ havacivası | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Alkanna hirsutissima | Tüylü havaciva | — | ||
| Alkanna hispida | Kıllı havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna incana | İpek havaciva | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna kotschyana | Meşe havacivası | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna macrophylla | Koca havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna macrosiphon | Kalkan havacivası | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna malatyana | — | — | ||
| Alkanna megacarpa | Yamaç havacivası | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna milliana | Mutlu havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna mughlae | Yalı havacivası | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna oreodoxa | Ala havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | 1 |
| Alkanna orientalis | Sarı sormuk | — | ||
| Alkanna orientalis var. leucantha | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna orientalis var. orientalis | Sarı sormuk | — | 1 | |
| Alkanna pamphylica | Yaman havaciva | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna phrygia | Bayır havacivası | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna pinardi | Özge havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna primuliflora | Sülün havaciva | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Alkanna pseudotinctoria | Yoz havacivaotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna punctulata | Benli havaciva | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Alkanna saxicola | Kaya havacivası | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna shattuckia | Yitik havaciva | — | ||
| Alkanna sieheana | Yerin eği | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna sp. | — | — | ||
| Alkanna stribrnyi | Çarpık havaciva | — | ||
| Alkanna strigosa | — | — | ||
| Alkanna sumbulii | — | — | ||
| Alkanna tinctoria | Havacivaotu | — | 1 | |
| Alkanna tinctoria subsp. anatolica | — | — | 1 | |
| Alkanna tinctoria subsp. glandulosa | Yağlı havaciva | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna tinctoria subsp. subleiocarpa | Uşak havacivası | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | ||
| Alkanna tinctoria subsp. tinctoria | Havacivaotu | — | 3 | |
| Alkanna trichophila | Gorız | — | ||
| Alkanna trichophila var. mardinensis | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna trichophila var. trichophila | Gorız | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Alkanna tubulosa | Ege havacivası | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna verecunda | Gök havaciva | Endemik | — | |
| Alkanna viscidula | Yapışkan havaciva | Endemik | EX - Extinct - Tükenmiş |