Alkanna
Boraginaceae · 47 tür
Boraginaceae familyasına ait çok yıllık, nadiren tek yıllık otsu bitkilerdir; kökleri genellikle kalın ve iğ biçimli olup kırmızı-mor boya maddesi (alkannin) içerir. Gövde ve yapraklar sert, kaba ya da yumuşak tüylerle kaplıdır; yapraklar alternat dizilişli ve basittir. Çiçekler genellikle mavi, mor ya da sarı renkte olup borulu bir taç yaprak tüpü ve belirgin boğaz pulları taşır; meyve dört kılçıklı merikarpa ayrılan sert küçük fındıkcıklardır. Türkiye, bu cins için küresel çeşitlilik merkezlerinden biri sayılır; ülkenin doğusundan batısına kadar geniş bir yayılış gösterir. Ege, Akdeniz, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde özellikle zengin bir tür çeşitliliğine sahiptir; kuru yamaçlar, step vejetasyonu, kayalık ve taşlık habitatlar ile maki açıklıkları başlıca yaşam ortamlarıdır. Türkiye'de yaklaşık 30'u aşkın tür bulunmakta olup bunların önemli bir kısmı endemiktir; *Alkanna tinctoria* hem Anadolu'da yaygın hem de boyacılık tarihinde önemli bir yer tutan türdür. *Alkanna orientalis*, *A. leucantha*, *A. strigosa* ve *A. pestalozzae* gibi türler ise Türkiye'ye özgü ya da ülkemizde yoğunlaşmış endemik taksonlar arasında gösterilmektedir.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Alkanna amana | Amanos Havaciva Otu | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Alkanna areolata | Sipil Havaciva Otu | — | ||
| Alkanna areolata var. areolata | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna areolata var. sublaevis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna attilae | Bey Havaciva Otu | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna aucherana | Kan Buruyan | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna cappadocica | Peri Havaciva Otu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna confusa | Sarı Gıramil | — | ||
| Alkanna cordifolia | Yürekli Havaciva | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna dumanii | Paşa Havaciva Otu | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Alkanna froedinii | Gedik Havaciva Otu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna haussknechtii | Bağ Havacivası | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Alkanna hirsutissima | Tüylü Havaciva | — | ||
| Alkanna hispida | Kıllı Havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna incana | İpek Havaciva | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna kotschyana | Meşe Havacivası | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna macrophylla | Koca Havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna macrosiphon | Kalkan Havacivası | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna megacarpa | Yamaç Havacivası | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna milliana | Mutlu Havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna mughlae | Yalı Havacivası | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna oreodoxa | Ala Havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | 1 |
| Alkanna orientalis | Sarı Sormuk | — | ||
| Alkanna orientalis var. leucantha | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna orientalis var. orientalis | — | — | 1 | |
| Alkanna pamphylica | Yaman Havaciva | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna phrygia | Bayır Havacivası | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna pinardii | Özge Havaciva | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna primuliflora | Sülün Havaciva | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Alkanna pseudotinctoria | Yoz Havaciva Otu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna punctulata | Benli Havaciva | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Alkanna saxicola | Kaya Havacivası | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Alkanna shattuckia | Yitik Havaciva | — | ||
| Alkanna sieheana | Yerin Eği | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna sp. | — | — | ||
| Alkanna stribrnyi | Çarpık Havaciva | — | ||
| Alkanna tinctoria | Havaciva Otu | — | 1 | |
| Alkanna tinctoria ssp. anatolica | — | — | 1 | |
| Alkanna tinctoria ssp. glandulosa | Yağlı Havaciva | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Alkanna tinctoria ssp. subleiocarpa | Uşak Havacivası | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | ||
| Alkanna tinctoria ssp. tinctoria | Havaciva Otu | — | 3 | |
| Alkanna trichophila | Gorız | — | ||
| Alkanna trichophila var. mardinensis | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna trichophila var. trichophila | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Alkanna tubulosa | Ege Havacivası | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Alkanna verecunda | Gök Havaciva | Endemik | — | |
| Alkanna viscidula | Yapışkan Havaciva | Endemik | EX - Extinct - Tükenmiş |