Sideritis
Lamiaceae · 62 tür
Çok yıllık ya da nadiren tek yıllık otsu bitkiler ya da yarı çalılar olup genellikle yoğun tüylü gövde ve yapraklara sahiptir; yapraklar karşılıklı dizilişli, basit ve kenarları dişli ya da tam olabilir. Çiçekler verticillaster adı verilen yalancı halkalar oluşturarak dizilir, kaliks beş dişli ve genellikle sivri uçlu, korolla sarı, beyazımsı ya da mor tonlarında ve iki dudaklıdır. Türkiye, bu cins için küresel çeşitlilik merkezi niteliğindedir; ülkemizde özellikle Ege, Akdeniz, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinin dağlık kesimlerinde yoğunlaşır. Tipik habitatları kayalık yamaçlar, taşlık step alanları, kireçtaşı kayalıkları ve yüksek dağ yamaçlarıdır; genellikle 500–2500 m yükseklik aralığında görülür. Türkiye'de 45'i aşkın türüyle temsil edilmekte olup bunların büyük çoğunluğu endemiktir; *Sideritis stricta*, *S. libanotica*, *S. trojana*, *S. perfoliata* ve *S. condensata* bu endemik türlerin öne çıkan örnekleri arasındadır. Halk arasında "dağ çayı" veya "ada çayı" olarak bilinen çeşitli türleri, özellikle *S. scardica* ve yakın akrabaları, geleneksel tıpta ve gıda sektöründe geniş çapta kullanılmaktadır.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Sideritis akmanii | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Sideritis albiflora | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis amasiaca | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Sideritis arguta | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis argyrea | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | 2 |
| Sideritis armeniaca | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis athoa | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Sideritis bilgerana | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Sideritis brevibracteata | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 1 |
| Sideritis brevidens | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Sideritis caesarea | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Sideritis cilicica | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Sideritis condensata | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | 1 |
| Sideritis congesta | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Sideritis curvidens | — | — | 2 | |
| Sideritis dichotoma | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Sideritis erythrantha | — | — | ||
| Sideritis erythrantha subsp. cedretorum | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 1 |
| Sideritis erythrantha subsp. erythrantha | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis galatica | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Sideritis germanicopolitana | — | — | ||
| Sideritis germanicopolitana subsp. germanicopolitana | Karakurbağa çayı | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Sideritis germanicopolitana subsp. viridis | Köse çay | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Sideritis gulendamii | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Sideritis hispida | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis hololeuca | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis huber-morathii | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Sideritis lanata | — | — | 1 | |
| Sideritis leptoclada | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis libanotica | — | — | ||
| Sideritis libanotica subsp. kurdica | — | — | 1 | |
| Sideritis libanotica subsp. libanotica | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Sideritis libanotica subsp. linearis | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Sideritis libanotica subsp. microchlamys | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Sideritis libanotica subsp. violascens | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | 1 |
| Sideritis lycia | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 2 |
| Sideritis montana | — | — | ||
| Sideritis montana subsp. montana | — | — | 1 | |
| Sideritis montana subsp. remota | — | — | ||
| Sideritis niveotomentosa | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis ozturkii | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Sideritis perfoliata | — | — | 1 | |
| Sideritis phlomoides | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Sideritis phrygia | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | 1 |
| Sideritis pisidica | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | 2 |
| Sideritis romana | — | — | ||
| Sideritis romana subsp. curvidens | — | — | ||
| Sideritis romana subsp. romana | — | EN - Endangered - Tehlikede | ||
| Sideritis rubriflora | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Sideritis scardica | — | — | ||
| Sideritis scardica subsp. scardica | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Sideritis serratifolia | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 1 |
| Sideritis sipylea | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | 3 |
| Sideritis sp. | — | — | 1 | |
| Sideritis stricta | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | 2 |
| Sideritis syriaca | — | — | ||
| Sideritis syriaca subsp. nusairiensis | — | Endemik | — | |
| Sideritis taurica | — | — | ||
| Sideritis tmolea | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | 1 |
| Sideritis trojana | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Sideritis vulcanica | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Sideritis vuralii | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir |