Stachys
Lamiaceae · 130 tür
Genel Bilgiler
Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait çok yıllık ya da tek yıllık otsu bitkiler, nadiren yarı çalılar olup genellikle karşılıklı dizilmiş, çoğunlukla kıllı veya beyaz tüylü yapraklara sahiptir. Kare kesitli gövde bu familyanın genel karakterini taşır; çiçekler verticillaster düzeninde, iki dudaklı yapıda olup pembe, mor, sarı veya beyaz renk tonlarında görülür. Türkiye, bu cinsin dünya genelindeki en zengin tür çeşitliliğine ev sahipliği yapan ülkeler arasında yer almakta olup ülkede 80'i aşkın tür bulunmaktadır. Yayılış bakımından son derece geniş bir ekolojik toleransa sahip olan bu bitkiler; İç Anadolu'nun step alanlarından Karadeniz'in nemli orman kenarlarına, Ege ve Akdeniz'in taşlık makiliklerinden Doğu Anadolu'nun subalpın çayırlarına kadar her habitatta temsil edilmektedir. Türkiye'ye özgü endemik türler bakımından cins son derece zengindir; *Stachys cretica* subsp. ve çeşitli alttaksonların yanı sıra *S. iberica*, *S. pumila*, *S. suberecta* ve *S. woronowii* gibi türler ülkenin farklı bölgelerinde lokalize yayılış göstermektedir. Halk arasında "çoban çırpısı", "demir otu" veya "boz ot" gibi adlarla tanınan bazı türler geleneksel tıpta yara iyileştirici ve antiseptik amaçlı kullanılmaktadır.
Türler (130)
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Stachys × burrii | — | Endemik | — | |
| Stachys aleurites | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Stachys alpina | — | — | ||
| Stachys alpina subsp. macrophylla | Yayla deliçayı | — | ||
| Stachys amanica | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Stachys anamurensis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys angustifolia | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Stachys annua | — | — | ||
| Stachys annua subsp. ammophila | — | — | ||
| Stachys annua subsp. annua | — | — | ||
| Stachys annua subsp. annua var. annua | — | — | 3 | |
| Stachys annua subsp. annua var. lycaonica | — | — | ||
| Stachys annua subsp. cilicica | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys antalyensis | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Stachys arabica | — | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | ||
| Stachys araxina | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Stachys arvensis | — | — | 1 | |
| Stachys atherocalyx | — | — | ||
| Stachys balansae | — | Endemik | — | |
| Stachys ballotiformis | — | — | ||
| Stachys bayburtensis | — | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Stachys baytopiorum | — | EN - Endangered - Tehlikede | ||
| Stachys bithynica | — | — | ||
| Stachys bombycina | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Stachys brantii | — | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Stachys burgsdorffioides | — | — | ||
| Stachys burgsdorffioides subsp. burgsdorffioides | — | — | ||
| Stachys burgsdorffioides subsp. ladanoides | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Stachys buttleri | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys byzantina | — | — | 1 | |
| Stachys cataonica | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Stachys chasmosericea | — | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Stachys choruhensis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys citrina | — | — | ||
| Stachys citrina subsp. chamaesideritis | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Stachys citrina subsp. citrina | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Stachys cretica | — | — | ||
| Stachys cretica subsp. anatolica | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | 3 |
| Stachys cretica subsp. bulgarica | — | — | ||
| Stachys cretica subsp. cassia | — | — | 1 | |
| Stachys cretica subsp. garana | — | — | ||
| Stachys cretica subsp. kutahyensis | — | Endemik | — | |
| Stachys cretica subsp. lesbiaca | — | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | ||
| Stachys cretica subsp. mersinaea | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys cretica subsp. salviifolia | — | — | ||
| Stachys cretica subsp. smyrnaea | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | 4 |
| Stachys cretica subsp. trapezuntica | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys cretica subsp. vacillans | — | — | ||
| Stachys cydni | — | Endemik | — | |
| Stachys distans | — | — | ||
| Stachys distans var. cilicica | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys diversifolia | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Stachys ehrenbergii | — | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | ||
| Stachys euadenia | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Stachys fruticulosa | — | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | ||
| Stachys germanica | — | — | ||
| Stachys germanica subsp. bithynica | — | — | ||
| Stachys germanica subsp. heldreichii | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Stachys huber-morathii | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Stachys huetii | — | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Stachys iberica | — | — | ||
| Stachys iberica subsp. georgica | — | — | ||
| Stachys iberica subsp. iberica | — | — | ||
| Stachys iberica subsp. iberica var. densipilosa | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys iberica subsp. iberica var. iberica | — | — | ||
| Stachys iberica subsp. stenostachya | — | — | 1 | |
| Stachys inanis | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Stachys inflata | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Stachys ketenoglui | — | Endemik | — | |
| Stachys kurdica | — | — | ||
| Stachys kurdica var. brevidens | — | — | ||
| Stachys kurdica var. kurdica | — | — | ||
| Stachys laetivirens | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys lavandulifolia | — | — | 3 | |
| Stachys libanotica | — | — | ||
| Stachys libanotica var. minor | — | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Stachys longiflora | — | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Stachys longispicata | — | — | ||
| Stachys macrantha | — | — | 1 | |
| Stachys macrostachya | Soğulcan | — | ||
| Stachys marashica | — | Endemik | — | |
| Stachys mardinensis | — | — | ||
| Stachys maritima | — | — | ||
| Stachys megalodonta | — | — | ||
| Stachys megalodonta subsp. mardinensis | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Stachys melampyroides | — | — | ||
| Stachys menthoides | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys minor | — | Endemik | — | |
| Stachys munzurdagensis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys namazdaghensis | — | Endemik | — | |
| Stachys obliqua | — | — | ||
| Stachys obscura | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Stachys officinalis | — | — | ||
| Stachys officinalis subsp. balcanica | — | — | ||
| Stachys officinalis subsp. officinalis | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 1 | |
| Stachys palustris | — | — | 1 | |
| Stachys petrokosmos | — | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Stachys pinardii | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Stachys pinetorum | — | — | ||
| Stachys pseudopinardii | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Stachys pumila | — | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | ||
| Stachys ramosissima | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Stachys recta | — | — | ||
| Stachys recta subsp. subcrenata | — | — | ||
| Stachys rizeensis | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Stachys rupestris | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys saturejoides | Çarşak delisi | — | ||
| Stachys sericantha | — | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | 1 |
| Stachys setifera | — | — | ||
| Stachys setifera subsp. lycia | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys setifera subsp. setifera | — | — | ||
| Stachys sivasica | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys sosnowskyi | — | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Stachys sp. | — | — | 2 | |
| Stachys sparsipilosa | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Stachys spectabilis | — | — | ||
| Stachys spinulosa | — | — | ||
| Stachys subnuda | — | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Stachys sylvatica | — | — | 2 | |
| Stachys thirkei | — | — | 1 | |
| Stachys thracica | — | — | ||
| Stachys tmolea | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | 1 |
| Stachys tundjeliensis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys tymphaea | — | — | ||
| Stachys viscosa | — | — | ||
| Stachys viticina | — | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | ||
| Stachys vuralii | — | Endemik | — | |
| Stachys willemsei | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Stachys woronowii | — | — | ||
| Stachys yildirimlii | — | Endemik | — |