Cousinia
Asteraceae · 40 tür
Asteraceae familyasına ait bu cins, büyük çoğunluğu dikenli olan, rozet yapraklı ya da dallı gövdeli otsu bitkilerden oluşmakta; kapitula yapısı ve braktelerin uzantıları bakımından Carduus ve Cirsium'a benzemekle birlikte onlardan ayrılan belirgin taksonomik özelliklere sahip bulunmaktadır. Yapraklar genellikle pinnat loblu ya da derin pinnatifid, çoğunlukla yüzeylerinde beyaz keçemsi tüy örtüsü taşımakta; involükral brakteler sivri, diken uçlu ve belirgin bir şekilde sıralı dizilim göstermektedir. Akhenler tepesinde paleali ya da tüysüz pappus taşır; bu özellik cinsini Carduoid grubundan ayırt etmede önem taşımaktadır. Türkiye, dünya genelinde yaklaşık 600 türü bulunan bu cinsin en zengin çeşitlilik merkezlerinden birini oluşturmakta; ülkemizde 100'ü aşkın türü yayılış göstermekte ve bunların büyük bölümü Türkiye endemiğidir. Yayılış bakımından özellikle İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu stebi ile yarı kurak kayalık yamaçlarını tercih etmekte; yüksek dağ çayırları ve step-dağ geçiş zonlarında da sıkça karşılaşılmaktadır. Türkiye için önemli türler arasında *Cousinia eriobasis*, *C. phaeopappus*, *C. mesopotamica* ve Orta Anadolu stepine özgü çeşitli endemik taksonlar sayılabilir. Bu kadar yüksek endemizm oranı, cinsin Anadolu'da aktif bir evrimsel çeşitlenme süreci geçirdiğine işaret etmektedir.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Cousinia aintabensis | Antep Kızanı | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Cousinia aleppica | Halep Kızanı | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Cousinia arbelensis | Meşe Kızanı | EN - Endangered - Tehlikede | ||
| Cousinia aucheri | İnce Kızan | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Cousinia bicolor | Alaca Kızan | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia birandiana | Bey Kızanı | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia birecikensis | Baş Kızan | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Cousinia boissieri | Som Kızan | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Cousinia brachyptera | Köse Kızan | — | ||
| Cousinia caesarea | Kayseri Kızanı | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia canescens | Kızan Dikeni | — | ||
| Cousinia cataonica | Kırk Kızan | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Cousinia cirsioides | Yoz Kızan | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Cousinia davisiana | İç Kızan | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Cousinia decolorans | Soluk Kızan | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Cousinia eleonorae | Misket Kızanı | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Cousinia eriocephala | Yünlü Kızan | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia ermenekensis | Ermenek Kızanı | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Cousinia euphratica | Fırat Kızanı | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Cousinia foliosa | Gümüş Kızan | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia grandis | Koca Kızan | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Cousinia hakkarica | Zap Kızanı | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Cousinia halysensis | Yer Kızanı | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Cousinia humilis | Bodur Kızan | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Cousinia iconica | Çatal Kızan | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Cousinia intertexta | Taş Kızanı | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Cousinia macroptera | Yamaç Kızanı | — | ||
| Cousinia nabelekii | Sarı Kızan | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Cousinia orientalis | Şark Kızanı | — | ||
| Cousinia ramosissima | Uzun Kızan | — | ||
| Cousinia satdagensis | Yayla Kızanı | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Cousinia sintenisii | Bayır Kızanı | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Cousinia sivasica | Sivas Kızanı | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Cousinia sp. | — | — | ||
| Cousinia stapfiana | Küt Kızan | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia stenocephala | Tel Kızan | — | ||
| Cousinia urumiensis | Acem Kızanı | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Cousinia vanensis | Van Kızanı | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Cousinia wesheni | Sahra Kızanı | EN - Endangered - Tehlikede | ||
| Cousinia woronowii | Kaba Kızan | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili |