Eryngium
Apiaceae · 29 tür
Apiaceae familyasına ait çok yıllık, nadiren tek yıllık otsu bitkilerdir; sert, diken uçlu yaprakları, mavi, mor ya da beyaz renkli küresel ile silindirik şekilli yumruk benzeri başcıklar hâlinde toplanan çiçekleri ve her çiçeğin altında yer alan sert-dikenli brakteleri ile kolaylıkla tanınır. Kök sistemi genellikle kalın ve etlidir; gövde sıklıkla dallıdır ve bir bütün olarak bitkiye karakteristik bir "dikenli" görünüm kazandıran pinnat ya da palmatin parçalı yapraklar taşır. Türkiye'de oldukça geniş bir yayılış sergiler; Batı ve Güney Anadolu'nun kıyı habitatlarından, İç Anadolu'nun step ve bozkır alanlarına, Doğu Anadolu'nun dağlık kesimlerine kadar uzanır. Tipik olarak kuru açık yamaçlar, taşlık step vejetasyonu, yol kenarları, çayırlar ve kıyı kumullarında yetişir. Türkiye'de yaklaşık 20–25 tür ile temsil edilmekte olup bunların önemli bir kısmı endemik ya da yarı endemiktir; *Eryngium kotschyi*, *E. thorifolium*, *E. isauricum* ve *E. amorginum* bu bağlamda öne çıkan türler arasındadır. Etnobotanik açıdan bazı türlerin kökleri geleneksel halk hekimliğinde kullanılmakta, aynı zamanda süs bitkisi olarak peyzaj düzenlemelerinde de değerlendirilmektedir.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Eryngium babadaghensis | Baba boğa dikeni | Endemik | — | |
| Eryngium billardierei | Hıyarok | — | ||
| Eryngium bithynicum | Çakır otu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Eryngium bornmuelleri | Çölemerik dikeni | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Eryngium bourgatii | — | — | ||
| Eryngium bourgatii ssp. heldreichii | Gelenkuş | — | ||
| Eryngium caeruleum | Çistok | — | ||
| Eryngium campestre | — | — | ||
| Eryngium campestre var. campestre | Kırsenet | — | ||
| Eryngium campestre var. virens | Yer kestanesi | — | ||
| Eryngium creticum | Göz dikeni | — | 1 | |
| Eryngium davisii | Konya boğa dikeni | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Eryngium falcatum | Çatal boğa dikeni | — | ||
| Eryngium giganteum | Boğa dikeni | — | 1 | |
| Eryngium glomeratum | Top boğa dikeni | — | ||
| Eryngium ilex | Öz boğa dikeni | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Eryngium isauricum | Gelenkeri | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Eryngium kotschyi | Deve elması | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Eryngium maritimum | Kum boğa dikeni | — | ||
| Eryngium palmito | Has boğa dikeni | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Eryngium planum | Düz boğa dikeni | — | ||
| Eryngium polycephalum | Başlı boğa dikeni | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Eryngium pseudothoriifolium | Yalancı boğa dikeni | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Eryngium pyramidale | Sivri boğa dikeni | — | ||
| Eryngium sp. | Boğa dikeni | — | ||
| Eryngium thorifolium | Kör boğa dikeni | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Eryngium thyrsoideum | Çökem otu | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Eryngium trisectum | — | Endemik | — | |
| Eryngium wanaturi | Çayır boğa dikeni | VU - Vulnerable - Zarar görebilir |