Iris
Iridaceae · 68 tür
Çok yıllık otsu bitkilerdir; rizomlu ya da soğanlı yapıda olup uzun, kılıç biçiminde veya silindirik yapraklar taşırlar. Karakteristik çiçekleri, dışa doğru sarkık üç dış periyant segmenti (düşen yapraklar) ile dik duran üç iç segment (yükselen yapraklar) ve bunların arasına yerleşmiş yaprak benzeri stillerden oluşur. Türkiye, Iris cinsi için olağanüstü bir çeşitlilik merkezi niteliğindedir; ülkede 60'ı aşkın tür kayıt altına alınmış olup bunların önemli bir kısmı endemiktir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun step ve kuru kayalık yamaçları, Toros Dağları'nın yüksek kesimleri, Ege ve İç Anadolu'nun çalılık ve makilerle kaplı alanları başlıca yayılış bölgeleri arasında sayılabilir. Habitatlar bakımından son derece geniş bir ekolojik tolerans söz konusudur: alpin çayırlardan deniz kıyısı kumullara, serpantin kayalıklardan ormanlık alanlara kadar farklı ortamlarda rastlanır. Türkiye için önemli endemik türler arasında *Iris stenophylla*, *Iris schachtii*, *Iris sprengeri*, *Iris galatica* ve *Iris nezahatiae* sayılabilir. Soğanlı kesimi oluşturan *Juno*, *Xiphium* ve *Hermodactylus* grupları ile rizomlu türler, Türkiye florasında birlikte temsil edilmekte; bu durum ülkeyi dünya genelinde en önemli Iris gen merkezlerinden biri konumuna getirmektedir.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Iris × germanica | Gök Süsen | — | ||
| Iris albicans | Ak Süsen | — | ||
| Iris aphylla | Taş Süseni | — | ||
| Iris aschersonii | Ova Süseni | Endemik | — | |
| Iris atropatana | Kars Navruzu | — | ||
| Iris attica | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris aucheri | Kaya Navruzu | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris barnumiae | Van Kurt Kulağı | — | ||
| Iris caucasica | Kaf Navruzu | — | ||
| Iris caucasica subsp. caucasica | kaf navruzu | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris caucasica subsp. turcica | türk navruzu | — | ||
| Iris danfordiae | Sarı Navruz | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Iris galatica | Kaba Navruz | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Iris gatesii | Sason Kurt Kulağı | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris histrio | Sultan Navruz | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 1 | |
| Iris histrioides | Amasya Navruzu | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Iris iberica | — | — | ||
| Iris iberica subsp. elegantissima | — | — | ||
| Iris iberica subsp. lycotis | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris junonia | Toros Süseni | Endemik | LR (cd) - Concervation Dependent - Koruma önlemi | |
| Iris kerneriana | Çalı Süseni | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Iris kirkwoodiae | Maraş Kurt Kulağı | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris lazica | Laz Süseni | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris lycotis | Kurt Kulağı | — | ||
| Iris masia | Dikenli Süsen | — | ||
| Iris masia subsp. dumaniana | — | Endemik | — | |
| Iris masia subsp. masia | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris nectarifera | Ballı Kurt Kulağı | — | ||
| Iris nectarifera var. mardinensis | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Iris nectarifera var. nectarifera | — | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Iris nezahatiae | Mavruzo | Endemik | — | 1 |
| Iris orientalis | Ankara Süseni | — | ||
| Iris pamphylica | Ak Seki Navruzu | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Iris paradoxa | Hoş Kurt Kulağı | — | ||
| Iris persica | Buz Ala | — | ||
| Iris peshmeniana | Peşmen Navruzu | Endemik | — | |
| Iris pseudacorus | Batak Süseni | — | 1 | |
| Iris pseudocaucasica | Van Navruzu | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris pumila | — | — | ||
| Iris pumila subsp. attica | — | — | ||
| Iris purpureobractea | Mor Süsen | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Iris reichenbachiana | — | — | ||
| Iris reticulata | Kara Körpeze | — | ||
| Iris reticulata var. bakeriana | — | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Iris reticulata var. reticulata | — | — | ||
| Iris sari | Ana Kurt Kulağı | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Iris schachtii | Kır Süseni | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Iris sibirica | Çayır Süseni | — | ||
| Iris sintenisii | Çatal Süsen | — | ||
| Iris sintenisii subsp. sintenisii | çatal süsen | — | ||
| Iris sophenensis | Pirpizek | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Iris sp. | — | — | ||
| Iris sprengeri | Benli Kurt Kulağı | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Iris spuria | Yayla Süseni | — | ||
| Iris spuria subsp. musulmanica | yayla süseni | — | ||
| Iris stenophylla | Gök Navruz | — | ||
| Iris stenophylla subsp. allisonii | — | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | |
| Iris stenophylla subsp. stenophylla | gök navruz | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Iris suaveolens | Bodur Süsen | — | 2 | |
| Iris taochia | Tortum Süseni | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Iris tuberosa | Kara Kulak Süseni | — | ||
| Iris unguicularis | Çalı Navruzu | — | 2 | |
| Iris unguicularis subsp. carica | — | — | ||
| Iris unguicularis subsp. carica var. carica | — | Endemik | — | |
| Iris unguicularis subsp. carica var. syriaca | — | — | ||
| Iris urmiensis | Sarı Kurt Kulağı | — | ||
| Iris xanthospuria | Sarı Süsen | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | 2 |
| Iris zagrica | Bilbilazek | — |