Marrubium
Lamiaceae · 31 tür
Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait otsu, çoğunlukla çok yıllık bitkilerdir; gövde ve yapraklar yoğun tüylerle kaplı olup belirgin bir aromatik koku taşır. Yapraklar karşılıklı dizilmiş, krenatlı ya da loblu kenarlıdır; çiçekler verticillaster adı verilen yalancı halkalar hâlinde gövde boyunca dizilir. Kaliksde genellikle 5–10 adet dikensi dişin bulunması cins için ayırt edici bir karakterdir. Türkiye, bu cinsin dünya çapındaki çeşitlilik merkezlerinden biri olup ülke genelinde İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde yaygın biçimde temsil edilir; tipik habitatları kuru, taşlı yamaçlar, bozkırlar, yol kenarları ve disturbe alanlar olarak öne çıkar. Türkiye florası içinde otuzun üzerinde türüyle son derece zengin bir cins olup bunların önemli bir kısmı Türkiye'ye endemiktir. Önemli endemik türlere örnek olarak Marrubium globosum subsp. libanoticum, M. parviflorum ve M. astracanicum subsp. astracanicum sayılabilir. Halk arasında "şahtere" ya da "ballı ot" olarak da bilinen bazı türler, geleneksel tıpta özellikle solunum yolu şikâyetlerine karşı kullanılmaktadır.
| BİLİMSEL AD | TÜRKÇE AD | ENDEMİK | IUCN | |
|---|---|---|---|---|
| Marrubium anisodon | yayotu | — | 1 | |
| Marrubium astracanicum | — | — | ||
| Marrubium astracanicum subsp. astracanicum | mor yayotu | — | 1 | |
| Marrubium astracanicum subsp. macrodon | koca yayotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Marrubium bourgaei | — | — | ||
| Marrubium bourgaei subsp. bourgaei | bozkaşık | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Marrubium bourgaei subsp. caricum | akkaşık | Endemik | CR - Critically Endangered - Çok tehlikede | 1 |
| Marrubium catariifolium | boz yayotu | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Marrubium cephalanthum | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Marrubium cordatum | yayla dermesi | — | ||
| Marrubium cuneatum | — | — | ||
| Marrubium depauperatum | yoksul derme | Endemik | DD - Data Deficient - Veri yetersiz | |
| Marrubium globosum | — | — | ||
| Marrubium globosum subsp. globosum | bozcaboğum | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | 2 |
| Marrubium globosum subsp. micranthum | — | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Marrubium heterodon | Köşeli bozotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Marrubium lutescens | — | — | ||
| Marrubium lutescens subsp. lutescens | — | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | |
| Marrubium lutescens subsp. micranthum | — | Endemik | — | |
| Marrubium parviflorum | — | — | ||
| Marrubium parviflorum subsp. oligodon | küllü bozotu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | 3 |
| Marrubium parviflorum subsp. parviflorum | bozotu | — | 3 | |
| Marrubium peregrinum | yabani derme | — | 1 | |
| Marrubium persicum | tuzcaboğum | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | ||
| Marrubium rotundifolium | kalartopu | Endemik | LR (lc) - Least Concern - En az endişe verici | 9 |
| Marrubium sivasense | — | Endemik | — | |
| Marrubium sp. | — | — | ||
| Marrubium trachyticum | itsineği | Endemik | LR (nt) - Near Treatened - Tehlike altına girebili | |
| Marrubium vanense | van dermesi | Endemik | EN - Endangered - Tehlikede | |
| Marrubium vulcanicum | ağrı dermesi | Endemik | VU - Vulnerable - Zarar görebilir | |
| Marrubium vulgare | kara derme | — | 12 |