Poaceae

Tek çeneklilerin (Monocotyledoneae) en büyük ve ekolojik açıdan en önemli familyalarından birini oluşturan bu grup, dünya genelinde yaklaşık 700 cins ve 11.000'den fazla türü kapsamaktadır. Bitkiler genellikle otsu, nadiren odunsu (bambu) yapıdadır; gövde (culmus) tipik olarak içi boş ve düğümlüdür. Yapraklar iki sıralı dizilişte, paralel damarlı, kın ve ayadan oluşmakta; kın ile ayanın birleştiği noktada ligula (dil) ve auricula (kulakçık) gibi tanısal yapılar bulunmaktadır. Çiçekler indirgenmiş yapıda olup başçık (spikelet) adı verilen birimler hâlinde düzenlenir; her başçık bir veya birçok çiçeği saran gluma, lemma ve palea yapraklarından oluşur. Meyve, tohumla birleşik perikarptan oluşan karyopsis tipidir. Türkiye'de yaklaşık 100 cins ve 600'ü aşkın tür kaydedilmiş olup bunların önemli bir bölümü endemiktir. Coğrafi dağılım açısından step vejetasyonunun hâkim olduğu İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'dan yüksek dağlık alanlara, kıyı kumul ve tuzlu bataklıklara kadar son derece geniş bir yelpazede temsil edilirler. Türkiye'nin önemli cinsleri arasında Festuca, Bromus, Poa, Stipa, Agropyron, Avena, Hordeum, Aegilops ve Dactylis sayılabilir. Stipa ve Festuca cinsleri başta olmak üzere pek çok türün İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Toroslar'a özgü endemik taksonları mevcuttur. Aegilops ve Triticum cinslerine ait yabani akrabalar, Güneydoğu Anadolu ve Orta Anadolu'da Neolitik tarımın başlangıcına işaret eden gen havuzu bakımından küresel öneme sahiptir. Yüksek dağ kuşaklarında (subalpin ve alpin) Poa, Festuca ve Deschampsia türleri baskın vejetasyon kuruluşlarını oluştururken, orman açıklıkları ile makiliklerde Brachypodium ve Melica cinsleri yaygındır. Kıyı kumul ekosistemlerinde Ammophila arenaria ve Elymus farctus öne çıkmakta; tuzlu step alanlarda ise Puccinellia türleri toprağın yüksek tuz konsantrasyonuna karşın örtü oluşturabilmektedir. Familya; tarımsal açıdan buğday, arpa, çavdar, yulaf ve mısır gibi kültür bitkilerinin yabani akrabalarına ev sahipliği yapması nedeniyle Türkiye'yi bitki genetik kaynakları açısından dünya ölçeğinde stratejik bir konuma taşımaktadır.

Genellikle tek veya çok yıllık otsular, nadiren çalılar veya ağaçlar. Kökler fibrilli, rizom veya yok. Gövde dik, yükseltici, yatık veyasürünücü veya içi boş, sadece nodyumlarda dolu. Yapraklar gövde üzerinde iki sıralı, her nodyumda tek, kını gövdeyi sarıcı, ligulalı ve genellikle paraler damarlı ve çoğunlukla şeritsi. Çiçekler erdişi, bazen tek eşeyli spikula adı verilen özel yapılarda toplanmış, spikulalar apika, rasemus veya panikula durumunda. Herbir spikulanın yapısına gelince; Spikula eksenin dibinde brakteye karşılık gelen 2 gluma bulunur, alttakine altgluma üsttekine üstgluma adı verilir. Spikula ekseninde bulunan çiçekler glumella adı verilen 2 brakteolün kotuğundan çıkarlar. Alttaki glumellaya lemma (altglumella), üsttekine ise palea (üstglumella) denir. Lemma ve palea arasında bulunan çiçeğin 2 lodikulustan meydana gelen bir periantı vardır. Stamenler genellikle 3, nadiren çok sayıda 1-6 adet. Ovayum üst durumlu, 3 kapelli, 1 ovülü. Stigma 2 ve tüylü. Meyva nişasta bakımından zengin bir karyopsis, nadiren fındıksı ve bakka. Kozmopolit olan familya, yaklaşık 650 cins ve 900 kadar tür içerir. Ülkemizde 120 kadar cins 512'ye yakın tür vardır. Bir çok türleri tahıl bitkisi olarak çok önemlidir. Ayrıca şeker ve yağ içeren türleride vardır. Öte yandan çayır ve meraların önemli bitkileri bu familyada yer alır.